Zakład Fizyki Medycznej
Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie

zfm.coi.pl > Historia ZFM > Od początku do 1938 r. > Wizja

Barbara Gwiazdowska, Wojciech Bulski, Andrzej Pruszyński, Jerzy Tołwiński

Historia Zakładu Fizyki Medycznej
Centrum Onkologii w Warszawie

Motto:
"Stare laboratoria o długiej tradycji mają zawsze ukryte skarby. Pomysły wcześniej wyrażone przez naszych mistrzów, żywych czy umarłych, wielokrotnie podejmowane, a potem zapominane, świadomie lub nieświadomie przenikają do myśli tych, którzy w tych laboratoriach pracują i od czasu do czasu przynoszą owoce w postaci odkrycia".

Fryderyk Joliot-Curie
(wg R.H.Stuewer. The Discovery of Artificial Radioactivity. W: Oeuvre et engagement de Frederic Joliot-Curie)

Wizja

Centrum Onkologii w Warszawie (wcześniej: Instytut Radowy) jest na trwale związany z imieniem Marii Skłodowskiej-Curie. Związek ten w szczególny sposób odcisnął się w świadomości pracowników zaprojektowanego przez nią Zakładu Fizyki.

Lekarze polscy już w roku 1906 zawiązali Komitet do Badania i Zwalczania Raka (po roku 1921 przyjął nazwę Polskiego Komitetu Zwalczania Raka). Jednym z celów Komitetu było tworzenie placówek do leczenia raka. Jednakże powstające placówki były na ogół małe, o zróżnicowanej strukturze (akademickie, społeczne, prywatne) i na ogół efemeryczne. Do roku 1932 zgromadzono wprawdzie w Polsce około 3 g radu [1], lecz zarówno fakt jego rozproszenia pomiędzy kilkanaście placówek, jak również forma i aktywność preparatów z reguły niedostosowana do podejmowanego leczenia, a także zupełny brak znajomości zasad działania promieniowania na tkanki powodował, że -- jak wspominał pierwszy dyrektor Instytutu Radowego -- prof. Franciszek Łukaszczyk (1997-1956): "uzyskiwane wyniki były dalekie od regularności, w dużej części przypadkowe, wielu zaś lekarzy przypłaciło swoją pracę kalectwem lub śmiercią" [2]].

Placówką służącą badaniom fizycznym nad promieniowaniem radu była w Warszawie Pracownia Radiologiczna, otwarta w 1913 roku przy Towarzystwie Naukowym Warszawskim. Maria Skłodowska (1867-1934) była do roku 1926 oficjalnym kierownikiem tej Pracowni, potem kierownikiem honorowym. Podarowała Pracowni 100 mg bromku radu i w roku 1921 przekazała 1000 dolarów, zebranych dla Niej przez Polonię amerykańską, sądząc wówczas, że Pracownia Radiologiczna będzie zaczątkiem przyszłego warszawskiego Instytutu Radowego [3].

Maria Skłodowska, której największym marzeniem, jak sama mówiła, było stworzenie w Polsce Instytutu Radowego, miała wyrobiony pogląd na jego organizację i zadania. Doświadczenia wyniesione z budowy Instytutu Radowego w Paryżu utwierdziły Ją w przekonaniu, że instytut warszawski powinien mieć rangę centralnej instytucji państwowej (podobnie jak Instytut w Paryżu), łączącej działalność leczniczą i naukową. Instytut w Paryżu nie posiadał własnego szpitala, co Maria Curie oceniała krytycznie. Oto jej słowa: "Dalszy rozwój Instytutu jest ściśle związany z koniecznością posiadania własnego szpitala" lub: "Organizacja ta nie jest jeszcze dziś wystarczająca, bo przedstawia poważne braki, z których najbardziej odczuć się dają: brak własnego szpitala" [4]. Tego braku chciała uniknąć w Warszawie.

Równocześnie Instytut w Warszawie, podobnnie jak Instytut w Paryżu, powinien prowadzić prace naukowe. Maria Curie bardzo konsekwentnie opowiadała się za przyszłą współpracą lekarzy z fizykami, chemikami i biologami, gdyż jak pisała: "Działalność lecznicza w dziedzinie tak nowej wymaga koniecznie oparcia na silnej podstawie, którą są fizyko-chemiczne studia nad nowymi ciałami (...) gdzie nie ma [tego oparcia] teoria przybiera charakter empiryzmu i rutyny, stosując bezkrytycznie popularne metody, w których są nieraz zasadnicze błędy" [5]. Badania miały być ukierunkowane głównie na potrzeby biologii i medycyny, czego Pracownia Radiologiczna nie zapewniała, koncentując się na podstawowych badaniach fizycznych.

---

Piśmiennictwo

1. Gwiazdowska B, Tołwiński J, Bulski W. Kamieniem węgielnym był rad. Nowotwory 2000; 50(4): 410-416.

2. Łukaszczyk F. Rad w leczeniu nowotworów złośliwych. W: Wkład Marii Skłodowskiej-Curie do nauki. Red. Hurwic J. Państwowe Wydawnictwa Naukowe, Warszawa 1954; 253-262.

3. Skłodowska-Curie M. Listy (?). W: Korespondencja polska Marii Skłodowskiej-Curie 1881-1934. Red. Kabzińska K, Malewicz MH, Piskurewicz J, Różewicz J. Instytut Historii Nauki PAN, Polskie Towarzystwo Chemiczne, Warszawa, 1994.

4. Skłodowska-Curie M. Organizacja i działalność Instytutu Radowgo w Paryżu. W: Wkład Marii Skłodowskiej-Curie do nauki. Red. Hurwic J. Państwowe Wydawnictwa Naukowe, Warszawa 1954; 29-48.

5. Skłodowska-Curie M. Jak powstał i jak się rozwija Instytut Radowy w Paryżu. Komitet Daru Narodowego dla Marji Skłodowskiej-Curie. Warszawa, 1925.

6. Skłodowska-Curie M. Główne tory współczesnych badań nad promieniotwórczością. W: Wkład Marii Skłodowskiej-Curie do nauki. Red. Hurwic J. Państwowe Wydawnictwa Naukowe, Warszawa 1954; 7-28.

7. Skłodowska-Curie M. Stan obecny chemii polonu. W: Wkład Marii Skłodowskiej-Curie do nauki. Red. Hurwic J. Państwowe Wydawnictwa Naukowe, Warszawa 1954; 4-58.

8. Skłodowska-Curie M. List do prof. Stefana Pieńkowskiego z dnia 7.10.1936. W: Korespondencja polska Marii Skłodowskiej-Curie 1881-1934. Red. Kabzińska K, Malewicz MH, Piskurewicz J, Różewicz J. Instytut Historii Nauki PAN, Polskie Towarzystwo Chemiczne, Warszawa, 1994.

9. Pawłowski C. Listy: do dyrektora Instytutu Onkologii - F.Łukaszczyka z dn. 7.2.1953.; do dyrektora Instytutu Onkologii -- J. Laskowskiego z dn. 22.8.1958; do dyrektora Instytutu Onkologii -- W. Jasińskíego z dn. 19.11.1962. Materiały archiwalne Zakładu Fizyki Medycznej Centrum Onkologii w Warszawie.

10. Skłodowska-Curie M. Przemówienie (z okazji poświęcenia Instytutu Radowego. Gazeta Polska nr 148 z dnia 30.5.1932.

11. Pawłowski C. List do Marii Skłodowskiej-Curie z dnia 9.02.34. W: Korespondencja polska Marii Skłodowskiej-Curie 1881-1934. Red. Kabzińska K, Malewicz MH, Piskurewicz J, Różewicz J. Instytut Historii Nauki PAN, Polskie Towarzystwo Chemiczne, Warszawa, 1994.

12. Tołwiński J, Gwiazdowska B, Bulski W. Dawkomierzze radioterapeutyczne stosowane w Centrum Onkologii w Warszawie w latach 1932-2000. Część I -- dawkomierze "Kuestner" i "Hammer". Rep Pract Oncol Radiother 2004; 9(5): 187-195.

13. Tołwiński J, Gwiazdowska B, Bulski w. Dawkomierzze radioterapeutyczne stosowane w Centrum Onkologii w Warszawie w latach 1932-2000. Część II -- dawkomierze "Victoreen" i "Mekapion". Rep Pract Oncol Radiother 2004; 9(6): 269-277.

14. Joliot-Curie F. Wywiad. Express Poranny z dnia 7.10.1936.

15. Pawłowski C. Zdobycze naukowe Marii Skłodowskiej-Curie i nadane przez nią kierunki prac badawczych w Paryskim Instytucie Radowym. W: Wkład Marii Skłodowskiej-Curie do nauki. Red. Hurwic J. Państwowe Wydawnictwa Naukowe, Warszawa 1954; 105-186.

16. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Opieki Społecznej; rok V nr 14, z dnia 10.7.1939.

---